Con Panoramix, unha app «madura e consolidada» para a detección de deterioro cognitivo en maiores

Presentáronse 114 propostas de 23 países diferentes e foron seleccionadas 11, dez empresas e unha universidade, a de Vigo, converténdose así na única institución educativa europea –das 20 presentadas- seleccionada para participar nas probas de demostración da tecnoloxía desenvolta por Gatekeeper, un dos grandes consorcios internacionais sobre e-saúde financiado pola Comisión Europea con 21,3 millóns de euros e chamado a promover un importante salto tecnolóxico no sector e-health en Europa. Logrouse grazas ao traballo desenvolto polo grupo de Enxeñaría de Sistemas Telemáticos do centro de investigación atlanTTic, autores de Panoramix, unha aplicación “moi madura e validada” que axuda a detectar o deterioro cognitivo en persoas maiores. 

Gatekeeper lanzou a convocatoria para a integración de solucións externas a comezos de 2021 e a nova de que foran seleccionados chegoulles no verán, polo que desde attlanTTic levan xa preto dun ano metidos de cheo no reto de preparar esta aplicación para transferir os datos que xera a ferramentas externas, neste caso as desenvoltas por Gatekeeper, unha iniciativa que ten como obxectivo conectar a todos os actores da contorna sanitaria a través dunha plataforma aberta, que permita aproveitar todo o potencial das novas tecnoloxías para mellorar os servizos sanitarios que se ofrecen a unha poboación cada vez máis envellecida. 

“Estamos moi contentos porque foi un proceso moi competitivo no que se aceptaron menos do 10% das propostas”, explica o catedrático da Escola de Enxeñaría de Telecomunicación Luis Anido, investigador principal do proxecto. “Para nós foi un reto especialmente complicado porque competiamos, sobre todo, con grandes empresas biotecnolóxicas, con produtos en moitos casos consolidados no mercado e cunha infraestrutura e recursos moito maiores que os nosos”, explica Anido.

Videoxogos ‘terapéuticos’: “moito máis aló do puro entretemento”

O obxecto da colaboración con GateKeeper é incorporar a batería de xogos Panoramix á infraestrutura de Gatekeeper. “Panoramix é un conxunto de xogos serios, é dicir, videoxogos que van máis aló do puro entretemento, que empregan Machine Learning para poder identificar, a partir de como xoga unha persoa, unha potencial situación de deterioro cognitivo, que incluso pode derivar en alzhéimer”, explica o investigador. 

O obxectivo final é que os xogos de Panoramix poidan ser descargados dende Gatekeeper, como calquera outra das ferramentas médicas que se ofrecerán dende esta plataforma. Ao tempo, están tamén a traballar para que os datos que se obteñen dos xogos, “convenientemente tratados e protexidos dende o punto de vista legal”, poidan ser incorporados aos almacéns de datos de Gatekeeper e utilizados como un elemento máis para a realización dun diagnóstico médico integral.

O obxectivo é ter todo listo en xuño

Levan moitos meses traballando neste proxecto e o obxectivo é ter todo listo en verán. Empezaron desenvolvendo os mecanismos para as transformacións dos modelos de datos propios de Panoramix aos estandarizados que propón a plataforma europea, así como na incorporación de novos módulos aos xogos para que se poidan comunicar a través de internet con Gatekeeper. “Contamos coa vantaxe de que temos moita experiencia no ámbito da estandarización tecnolóxica, por exemplo no eido do e-learning, onde eu comparto xunto cun representante da UNED a secretaría técnica do grupo de estandarización de tecnoloxías educativas en UNE e levamos a representación do estado a nivel europeo (CEN) e internacional (ISO)”, explica o docente vigués.

Nestas semanas o traballo centran o seu traballo na integración coas infraestruras de GateKeeper, que xa ten lista a súa versión inicial e, unha vez rematen con esta tarefa, realizarán as primeiras probas. “O obxectivo deste piloto é dobre: por unha banda, validar tecnicamente os resultados da nosa integración en Gatekeeper e, pola outra, queremos tamén extraer datos que nos permitan realizar un seguimento lonxitudinal da evolución das persoas maiores que utilizan estes xogos”, subliña Anido, ao que engade que a idea é investigar o impacto que o uso deste tipo de videoxogos pode ter na evolución do seu deterioro cognitivo e, incluso, “se poden ser usados como ferramenta de intervención”.

Anos traballando en solucións TIC para atención socio-sanitaria

O grupo de Enxeñería  Telemática da Escola de Enxeñaría de Telecomunicación, hoxe integrado en atlanTTic, iniciou a liña de investigación de atención socio-sanitaria a persoas maiores a principios do 2010. Dende entón, desenvolveron ecosistemas de aplicación para contornas multidispositivo (smart phone, tablet, smart TV). No 2014 comezaron a traballar no uso de xogos serios e Machine Learning con obxectivos de cribado de situacións de deterioro cognitivo.  “A solución Panoramix foi desenvolta a través de diferentes proxectos de investigación e transferencia e acabou materializándose na tese de doutoramento de Sonia Valladares, que é a súa alma máter”, explica o catedrático vigués. 

Durante todo este proceso -dende 2014 ata 2019, cando a investigadora presentou a súa tese- desenvolvéronse varios pilotos coa participación de máis dun cento de persoas de toda Galicia e o norte de Portugal que utilizaron esta ferramenta en contornas reais, nas súas  propias casas. “Contamos xa cun prototipo totalmente operativo, probado nunha contorna real, cun nivel de madurez moi elevado”, recalca o docente, ao que engade que para ter unha solución comercial unicamente precisan dunha validación a través dun ensaio clínico. “Creo que dende Gatekeeper si valoraron que, a diferenza doutras iniciativas procedentes do ámbito universitario, a validación do noso prototipo era claramente moito máis sólida que as  típicas probas de laboratorio ou grupos focais reducidos de, como moito, un par de decenas de usuarios en contornas controladas”, recalcou Anido. 

En todos estes anos o grupo leva desenvolto múltiples vías de colaboración con diferentes asociacións, institucións e empresas do sector, así como tamén coas administracións públicas con competencias no ámbito socio-sanitario. Neste caso concreto a colaboración levouse a cabo con Afaga, a Asociación de Familiares de Enfermos de Alzhéimer, con quen manteñen unha “excelente relación” desde que iniciaron a colaboración hai máis de seis anos. “Somos socios en varias iniciativas e a integración con eles é perfecta, teñen unha capacidade para poder visualizar avances e innovacións para atender ás persoas maiores e ás súas familias que fai que sexa moi doado traballar con eles”, salienta Anido.